λεξιλογικές ασκήσεις για το λύκειο - Συνώνυμα, αντώνυμα

ΑΣΚΗΣΗ 1^η

Να αντιστοιχίσετε τις λέξεις της στήλης Α με τις συνώνυμές τους στη στήλη Β.

            Α                                              Β

1. αδιάλειπτος                          α. απαραίτητος

2. ακμαίος                                β. συζήτηση

3. ανησυχώ                              γ. τάξη

4. αναγκαίος                            δ. συνέπεια

5. επίπτωση                              ε. συνεχής

6. προσδιορίζω                       στ. κομψοτέχνημα

7. φιλικός                                 ζ. αδιαφορώ

8. συντρέχω                             η. παρατηρώ

9. διάλογος                               θ. θαλερός

10. εγκαταλείπω                       ι. αναδρομή

11. αριστούργημα                   ια. καθορίζω

12. εξετάζω                             ιβ. οικείος

13. ισορροπία                          ιγ. βοηθώ

14. μέμφομαι                           ιδ. επαγρυπνώ

15. αναπόληση                        ιε. κατηγορώ

ΑΣΚΗΣΗ 2^η

Να συμπληρώσετε τα κενά με την αντίθετη λέξη αυτής που βρίσκεται στην παρένθεση.

1.      Η εθνική  ……………….. (διχόνοια) αποτελεί το κυριότερο μέσο επίλυσης των προβλημάτων μιας χώρας.

2.      Τα ……………….(αναλυτικά) επιχειρήματα  είναι, συνήθως, περιεκτικά.

3.      Πάντα θαυμάζουμε μία  ………………………..(ανώριμη) συμπεριφορά και, ιδίως, όταν προέρχεται από έναν ……………………. (ηλικιωμένο) άνθρωπο.

4.      Τα παλιά αρχοντικά σπίτια της Θεσσαλονίκης έχουν υποστεί μεγάλη ………… (συντήρηση) και γι’ αυτό θα πρέπει να τους δοθεί η απαιτούμενη βοήθεια.

5.      Ένας ………………………. (ευσυνείδητος)  οδηγός παράτησε το τραυματισμένο παιδί κι έφυγε.

6.      Κάποιοι ……………….. (ενδογενείς) παράγοντες υποδαυλίζουν τις συγκρούσεις.

7.      Καθετί …………………… (λογικό) απορρίπτεται από την κοινή γνώμη με πολλούς τρόπους.

8.      Με τον καιρό είχε γίνει ……………..(προσπελάσιμος), αφού είχε απομονωθεί απ’ όλους τους συνανθρώπους του.

9.      Η κοινωνική ……………(αταξία) δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για την συνύπαρξη των ανθρώπων.

10.  Τα μέσα ενημέρωσης παίζουν το ρόλο του ………….. (δέκτης) σε μία σχέση αλληλεξάρτησης ανάμεσα σε αυτά και τον πολίτη.

11.  Η ………………………(εκτεταμένη) αφήγηση ενός γεγονότος συχνά δημιουργεί συγχύσεις και παρανοήσεις.

12.  Οι απόψεις του πάντα χαρακτηρίζονταν …………….(άκυρες) από έγκριτους πολιτικούς αναλυτές.

13.  Η απάντηση στην κρίσιμη αυτή απορία ήταν ……………….. (καταφατική) προς έκπληξη όλων των παρευρισκομένων.

14.  Η μέρα της …………..(άφιξη) είχε φτάσει και όλοι ήταν εκνευρισμένοι που θα άφηναν μια τόσο όμορφη παραλία.

15.  Το κοινωνικό σύνολο συνήθως ……………..(ενσωματώνω) τα άτομα που δεν αποδέχονται τους κοινωνικούς κανόνες.

16.  Η ………(φυσική) βροχή συντηρεί πολλές φορές τις εκτάσεις πράσινου στις μεγαλουπόλεις.

17.  Είναι …………….(εφικτή) η πλήρης αλήθεια.

18.  Σε ………………..(συλλυπούμαι) για την επιτυχία σου.

19.  Ο σωστός πολίτης πρέπει να ……………… (απέχω) στα κοινά, αλλιώς δεν έχει το δικαίωμα να …………. (δίνει) λύσεις στα κοινωνικά προβλήματα.

ΑΣΚΗΣΗ 3^η

Να αντιστοιχίσεις τους παρακάτω νεολογισμούς με τις σημασίες τους

Αταβισμός	1.      εύνοια δημοσίων λειτουργών προς συγγενείς και φίλους
Μορατόριουμ	2.      άνθρωπος του λαού
ποπολάρος	3.      κληρονόμηση ιδιότητας ή αξιώματος από πρόγονο
Νεποτισμός	4.      αναστολή ενεργειών κατόπιν συμφωνίας
Ρεβιζιονισμός	5.      υγειονομική κάθαρση
βέτο	6.      φυσιοκρατία
ανιμαλισμός	7.      η κατάργηση της έννοιας της ηθικής
αριβισμός	8.      αναθεώρηση των αρχών του μαρξισμού (κοινωνικές μεταρρυθμίσεις αντί επαναστατική δράση)
ταμπού	9.      δοξασία ότι όλα τα όντα έχουν ανθρωπομορφική ψυχή, ψυχολατρία
νατουραλισμός	10.  ανήθικη τάση γρήγορης ανάδειξης με οποιοδήποτε μέσο, τυχοδιωκτισμός
ανιμισμός	11.  άρνηση επικύρωσης απόφασης, αρνησικυρία
σπιριτουαλισμός	12.  πολιτική κίνηση στη Δυτική Ευρώπη που επιδιώκει την αναβίωση του φασισμού
αμοραλισμός	13.  πρόσωπο ή πράγμα που δεν πρέπει να αγγιχθεί, απαγορευμένο
καραντίνα	14.  θεοποίηση και λατρεία των ζώων, ζωολατρία
πλουραλισμός	15.  οικονομική θεωρία για ενθάρρυνση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας χωρίς κρατικό παρεμβατισμό
νεοφιλελευθερισμός	16.   πνευματοκρατία, το δόγμα ότι η ουσία των όντων είναι το πνεύμα
νεοφασισμός	17.  θεωρία ότι ο κόσμος αποτελείται από πολλά αυτοτελή στοιχεία, αποδοχή πολλών απόψεων, πολυφωνία
λόμπι	18.  νεαρός τεχνοκράτης καριερίστας
νομενκλατούρα	19.  φανατική εξύμνηση των δικών μα ς εθνικών στοιχείων και υποτίμηση των ξένων
ντιρεκτίβα	20.  πολιτική ομάδα που ασκεί πίεση και ενεργεί παρασκηνιακά
σοβινισμός	21.  η προνομιούχα κοινωνική τάξη των αξιωματούχων
γιάπης	22.   εντολή που εκδίδει πολιτική, θρησκευτική ή στρατιωτική αρχή, οδηγία

Στοιχεία τεχνικής στο "Επί ασπαλάθων..."

ΡΕΥΜΑ: ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ

Πολλά χαρακτηριστικά του συμβολισμού εντοπίζονται εδώ. Αρχικά η μορφή είναι ελεύθερη, αφού οι στροφές είναι άνισες και ανόμοιες και οι στίχοι ανισοσύλλαβοι, ανομοιοκατάληκτοι, χωρίς ρυθμό και μέτρο – με  εξαίρεση το στ. 18. Δεν περιορίζει το περιεχόμενο του ποιήματος μέσα σε συγκεκριμένα ποιητικά σχήματα ή καλούπια που οι πιστοί της παραδοσιακής ποίησης επέλεγαν.  Η γλώσσα είναι υπαινικτική, με εικόνες, μεταφορές, επίθετα να κυριαρχούν και να αποτυπώνουν μια εξωτερική κατάσταση, η οποία αποβαίνει σύμβολο της ψυχολογικής κατάστασης του ποιητή. Βέβαια, είναι υποβλητική αλλά διακριτική η έκφραση των συναισθημάτων του ποιητή, αφού τα αφήνει να διαφανούν μέσα από τους συνειρμούς και τα σύμβολά του. Η γλώσσα στην οποία γράφει είναι η δημοτική.

 ΤΟΝΟΣ – ΥΦΟΣ:

Το ποίημα είναι αφηγηματικό σύμφωνα με τις αρχές της συμβολιστικής τεχνοτροπίας. Έχει δραματικό χαρακτήρα, αλλά κρύβει κι έναν διδακτισμό. Αυτό στηρίζεται και από τις επιλογές του ποιητή, αφού το ποίημα έχει στην 1^η ενότητα λυρικό αλλά και δωρικό, λιτό ύφος, με τα απαραίτητα μόνο καλολογικά στοιχεία που θα οριοθετήσουν τοπικά και χρονικά την πρώτη σκηνή του ποιήματος, στη 2^η ενότητα έχει πεζολογικό ύφος και στην 3^η και τελευταία ενότητα είναι γνωμικός, αφού η θέση που διατυπώνεται έχει διαχρονική ισχύ.

ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ – ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ

Εικόνες: στ. 1-6: εικόνα του Σουνίου, της φύσης

               στ. 7: εικόνα του ναού του Ποσειδώνος στο Σούνιο, σύνδεση παρελθόντος με παρόν.

               στ. 14-18: περιγραφή της τιμωρίας του Αρδιαίου σύμφωνα με την πλατωνική περικοπή.

Επίθετα: πολλά. Αναφέρονται στο σχολιασμό, χαρίζουν λεπτομέρεια στην περιγραφή, αλλά και λυρισμό στο ποίημα

Μεταφορές: στ.3 σκουριασμένες πέτρες, στ.5 μεγάλα… βελόνια, στ. 7 χορδές μιας άρπας αντηχούν, στ.18 κουρέλι.

Προσωποποίηση: στ.5 δείχνοντας έτοιμα τα μεγάλα αγκάθια τους

χαρακτηριστικά κινημάτων Α΄ λυκείου Λογοτεχνία